Her şeyde olduğu gibi mizah da bir özgün, bir de evrensel yana sahiptir. Evrensel yanın özgün yana oranla daha kolay anlaşılırlığı vardır ama özgün yanı "görmek", biraz zor iştir.
Bana göre mizah, yaşama ilişkin çelişkilerden yararlanılarak insanları güldürmeye, ama güldürürken de belli bir boyutta düşündürmeye yönlendiren bir sanat disiplinidir. Diğer sanat disiplinlerinde olduğu gibi, mizah sanatını anlayabilmek için belli bir entelektüel, ama özellikle folklorik bir birikim gerekmesinin nedeni, farklı toplumların farklı anlayışlara sahip olmasında, örneğin "bizim için" belli bir şey ifade eden bir fıkranın, bir imgenin veya bir betimlemenin bir başka toplum için bir şey ifade etmemesinden kaynaklıdır.
Bu, mizahın özgün yanlarından biridir ve evrensel yanı ile bütünleştiği sürece "kalitesi" yükselmektedir, ama bundan evrensel mizah ürünlerinin hepsinin kaliteli olduğu gibi yanılgılı bir sonuç çıkarılmamalıdır, çünkü bu da değişkendir. Değişkenlik ise, bizim felsefi-ideolojik anlayışımız ile doğrudan bağıntılıdır.
Karikatür, fıkra, tiyatro, sinema vb. biçimlerde karşımıza çıkan mizahın bizi güldürdüğünü biliyoruz ama bizi güldüren her şeyin mizah olduğunu söylemek, hiç de doğruluğu olmayan bir yaklaşımdır. Ayaklarımızın ya da koltuk altlarımızın gıdıklanması bizleri kahkahaya boğabiliyor. Bunlara "mizah" denilemeyeceği gibi, özellikle hayvanlar dünyasında kimi hayvanların yaptıkları (bize göre) "muziplikler" karşısında kendimizi tutamayarak kahkahalara boğulmamıza da mizah diyemeyiz. Düşünceme göre bir edimin "mizah" olabilmesi için o edimde bilinç yüklenmiş "ince bir espri" bulunmak zorundadır.
Bana göre başka birçok şeyin yanında mizahın en önemli görevlerinden biri, tespit ettiği çelişkiyi artı veya eksi abartarak "dokunulamaz" olarak halkın beyinlerine kazınmış tabulara karşı açtığı savaştır.
01 Ağustos 2012
0 Yorumlar:
Yorum Gönder